Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 4

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen avam şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, bağ eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile alakalı ve Türk’e özgü manaında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve muayyen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle yazgılan ve giderek anonimleşatır bir nazım biçimidir. Türküler esas flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Türkülerdeki flaşörklere (üçlük veya ikilik de kabil) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise avam dilinde “ulama” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra gene edilen ikilik (ya da daha çok) dizelerdir.

Türkünün muayyen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da rastgele bir avam şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en belirgin özelliği melodisidir. Türküler hece ölçüsünün her lakırtııbıyla söylenir. Yani hece sayısı itibarıyla bir sınırlama gerçekleşemez.

Türkülerin mehabetli çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Türküler bu şekilde avamın emtiaı olurlar ve avamın her kesimine seslenme fail artistlar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir musiki türüdür. Türküler çoğu sefer, bir natür hikâyeı ya da bir kahramanlık önsında doğar ve yayılırlar. Türküler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, taraf adlarının, ayrıca konuların dahi değişmiş olduğu görüldüğü dâhilin, nerede doğduklarını saptamak kudretleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakılırsa usulsüz ve usullü koşukler olarak iki fark yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı dâhiline alan uzun havalardır. Usullü olan koşukler grubunda ise çoklukla oyun havaları taraf düzenır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da kırık durum adı verilmektedir.

Türklerde nöbetlenen konulara bakılırsa de sınıflama yapan yazarlar vardır. Mevzularına bakılırsa koşukler:

Ninniler
Çocuk koşukleri
Tabiat koşukleri
Aşk koşukleri
Kahramanlık ve askerlik hizmeti koşukleri
Resim koşukleri
İş koşukleri
Karşılıklı koşukleri
Ölüm koşukleri (Ağıt)
Sahne koşukleri
Tab ve hayvan koşukleri
Zeybek havası ve derebeyi koşukleri
Cinayetler ve dokunaklıklı olaylarla alakalı koşukleri
Güldürücü koşukleri